Magnez i siarka, pierwiastki których brakuje w glebie


Opłacalność produkcji to czynnik, który stanowi podstawę nowoczesnego rolnictwa. Uzależniona jest ona od szeregu czynników m.in. od przebiegu pogody w okresie wegetacji, gatunku i odmiany rośliny, poziomu agrotechniki czy rodzaju stosowanego nawożenia. Przy czym zbilansowane nawożenie roślin uprawnych jest jednym z najważniejszych czynników agrotechnicznych.

 

W produkcji rolniczej uzyskanie wysokiego plonu o dobrej jakości będące podstawą opłacalności produkcji jest uwarunkowane nie tylko odpowiednim zaopatrzeniem roślin w podstawowe makroskładniki, jak: azot, fosfor, potas. Należy bezwzględnie uwzględniać również magnez i siarkę.

 

Co wpływa na niedobór magnezu i siarki?

W Polsce zasobność gleb w przyswajalny magnez i siarkę nie jest wystarczająca. Wynika to głównie z dużego udziału gleb lekkich i bardzo lekkich, z których pierwiastki te są łatwo wymywane, zakwaszenia gleb oraz niedostatecznego nawożenia organicznego lub jego braku (niska zawartość materii organicznej). Na ubożenie gleb w magnez wpływają również nadmierne opady atmosferyczne, szczególnie w regionach gleb lekkich oraz okresowe susze powodujące przechodzenie magnezu przyswajalnego w formy trudno dostępne dla roślin. Natomiast powstawaniu niedoboru siarki sprzyjają: łagodne zimy i intensywne opady deszczu w okresie jesienno-zimowym (wymywanie siarczynów z gleby i mineralizacja organicznych związków siarki), ograniczenia emisji dwutlenku siarki do atmosfery, a także stosowanie nawozów bezsiarkowych. Nie bez znaczenia pozostaje również stale zwiększający się udział w strukturze zasiewów roślin siarkolubnych (rzepak, kapusta, gorczyca),

 

Funkcje w roślinach

Magnez jest składnikiem chlorofilu, przez co uczestniczy w najważniejszym procesie przemiany materii u roślin jakim jest fotosynteza i nie może być zastąpiony przez żaden inny pierwiastek. Ponadto aktywuje wiele procesów enzymatycznych (synteza węglowodanów, białek, tłuszczów). Nawożenie magnezem wpływa na lepsze wykorzystanie azotu, poprawia jakość białka i ogranicza zawartość azotanów, a także korzystnie oddziałuje na transport i gromadzenie fosforu w nasionach.
Siarka natomiast ma znaczenie zarówno ekologiczne, jak i rolnicze i błędem jest jej pomijanie w procesie nawożenia upraw. Aktywizuje wiele enzymów i procesów życiowych, wpływając na wzrost zawartości białek, cukrów i tłuszczów w roślinie. Dobre zaopatrzenie roślin w ten pierwiastek przyczynia się do wzrostu ilości plonów, przy jednoczesnej poprawie ich jakości. Znacząco wzrasta również skuteczność i wydajność użytych nawozów azotowych. Niedobór siarki ogranicza bowiem pełne wykorzystanie azotu zawartego w nawozach, co w konsekwencji może prowadzić do strat tego pierwiastka w glebie. Ponadto stosowanie siarki zwiększa odporność roślin na choroby i szkodniki.

 

Ile magnezu powinno być w glebie?

Warunkiem osiągnięcia wysokich i wartościowych pod względem jakości plonów roślin uprawnych jest utrzymanie zawartości poszczególnych składników pokarmowych na poziomie co najmniej średnim. W przypadku magnezu zawartość w glebach: bardzo lekkich około 4 mg, w lekkich – 5 mg, średnich – 7 mg, a ciężkich – 10 mg Mg/100 g gleby, pozwala zabezpieczyć magnez roślinom i nie powodować degradacji gleby.

Na niedobór magnezu wrażliwe są wszystkie rośliny. Chcąc uniknąć błędów w nawożeniu, warto znać potrzeby pokarmowe roślin względem magnezu. Najwięcej, bo ponad 50 kg MgO/ha pobierają: burak cukrowy i pastewny, kukurydza, użytki zielone, lucerna oraz koniczyna, mniej do 50 kg MgO z ha pobierają: rzepak, ziemniak i rośliny bobowate (dawniej motylkowate), a do 30 kg MgO z ha pobierają zboża. Symptomy niedoboru pierwiastka ujawniają się dopiero przy bardzo dużym niedoborze tego składnika. Wcześniej występuje spadek ilości i jakości plonu.

Nawożenie siarką powinno być uwzględniane przy każdorazowym planowaniu nawożenia, przy czym potrzeby nawozowe roślin względem siarki są różne (tabela). Szczególnie duże zapotrzebowanie na ten składnik wykazuje rzepak, który w Polsce, a zwłaszcza na Opolszczyźnie jest jedną z najważniejszych roślin uprawnych, potrzebuje on ok. 15 kg siarki na każdą tonę nasion zawierającą 9% wilgoci wraz z odpowiednią masą słomy, czyli około 40-60 kg S/ha.

 

 

 

Jakie są objawy niedoboru magnezu i siarki?

Objawy niedoboru siarki można łatwo pomylić z niedoborami azotu bądź magnezu. Przy czym charakterystyczna cecha odróżniająca niedobory tych pierwiastków to: niedobór siarki pojawia się na najmłodszych liściach, natomiast azotu i magnezu na starszych. Ponadto chloroza wywołana niedoborem siarki postępuje od środka na zewnątrz, a nie odwrotnie i w odróżnieniu do niedoborów magnezu nie przechodzi w nekrozy. W warunkach wysokiego poziomu nawożenia azotem objawy niedoboru siarki często ulegają zaostrzeniu, niezależnie od gatunku uprawianej rośliny.
Roślinami wskaźnikowymi, które wykazują wczesną fazę wyczerpania magnezu z gleby są zboża. Na liściach występują skupienia chlorotyczne biegnące wzdłuż nerwów starszych liści (paciorkowatość lub marmurkowatość liści). W stanie bardziej zaawansowanym liście stają się bardziej chlorotyczne i prążkowane. W najbardziej zaawansowanym etapie chlorozy, pojawiają się brunatne nekrozy rozpoczynające się od wierzchołków liści.

Niedobory siarki np. w uprawie rzepaku to chloroza zaczynająca się od brzegów młodych liści, nie obejmująca tkanki na nerwach, blaszka liściowa ulega deformacji (kształt łyżeczki), rośliny bledną, wolniej rosną, następuje bielenie i redukcja kwiatów, łuszczyny są bladozielone, zdeformowane, pokryte fioletowymi plamkami, brak w nich nasion.

 

Jak efektywnie nawozić rośliny magnezem i siarką?

Nawożenie warto poprzedzić analizą gleby (odczyn gleby, zasobność gleby w składniki pokarmowe). Konieczna jest również znajomość: pól uprawnych, gatunków uprawianych roślin, plonu (szacunek) i wynikające stąd zapotrzebowanie roślin na składniki pokarmowe.
Bardzo istotną sprawą jest fakt, iż niedoborów pierwiastków w glebie nie da się uzupełnić w trakcie jednego sezonu wegetacyjnego. Dlatego należy wcześniej przystąpić do badań ilości składników pokarmowych w glebie, aby przy znacznym deficycie pierwiastków nie narazić się na ogromne straty w plonie.

W przypadku gleb kwaśnych z niskim poziomem zasobności w magnez należy zastosować nawozy wapniowo-magnezowe. W warunkach uregulowanego pH i przynajmniej średniej zasobności gleby w przyswajalny magnez, dla utrzymania optymalnej, niezbędnej dla roślin ilości tego makroskładnika w glebie zasadne jest stosowanie tego pierwiastka, łącznie z NPK. Najprostszym rozwiązaniem jest wysiew nawozów wieloskładnikowych. Stosując te nawozy wzbogacamy równocześnie glebę w siarkę .

Siarkę z uwagi na to, że korzystnie wpływa na pobieranie wszystkich składników pokarmowych, rozwój i plonowanie roślin, warto stosować już we wczesnych fazach rozwojowych. Niestety, przyswajalna forma siarki jest bardzo szybko wymywana, dlatego powinna być stosowana przede wszystkim wiosną (siarka podobnie jak azot nie akumuluje się w glebie, tak więc nawożenie na zapas nie ma uzasadnienia ekonomicznego).

Do wczesnowiosennych zabiegów godnym polecenia nawozem jest PULASKA® oraz RSM®S (płynna forma nawozów przyśpiesza przyswajanie składników pokarmowych). W nawożeniu rzepaku i innych kapustowatych oraz bobowatych (d. motylkowatych), ziemniaka, niezastąpionym nawozem jest SALETROSAN® 26. Natomiast Siarczan Amonu AS21 oraz PULSAR® najlepiej stosować na glebach o odczynie zasadowym lub obojętnym oraz na glebach lekko kwaśnych pod rośliny dobrze znoszące taki odczyn, lub gdy są systematycznie wapnowane.

W okresie wegetacji roślin, zwłaszcza w krytycznych fazach rozwoju roślin, rośliny uprawne należy dokarmiać siarczanem magnezu. Taka aplikacja nawozów pozwala na bieżąco uzupełniać niedobór magnezu i siarki, a także dostarczać inne niezbędne dla roślin pierwiastki.

Bilansując nawożenie należy zwrócić uwagę na formę pierwiastka, zwłaszcza azotu w nawozie i wybrać tak, aby dostarczany składnik w nawozie mineralnym mógł być jak najbardziej efektywnie wykorzystany przez rośliny, w tym celu najlepiej korzystać z harmonogramów nawożenia poszczególnych upraw.

 

Agnieszka Krawczyk
OODR Łosiów
Literatura:
Grzebisz W. 1994 Co rolnik o magnezie wiedzieć powinien. Prodruk, Poznań.
Hołubowicz-Kliza G. 2003. Zrównoważone nawożenie roślin uwzględniające siarkę, magnez i mikroelementy. Upowszechnianie Zasad Dobrej Praktyki Rolniczej cz. 1. Mat. szkol. 87/03 IUNG, Puławy: 47-74.
Jadczyszyn T., Kowalczyk J., Lipiński W. 2010 Zalecenia nawozowe dla roślin uprawy polowej i trwałych użytków zielonych.