Uregulowany odczyn gleby zwiększa plony


Odczyn gleby jest wskaźnikiem żyzności gleby. Uregulowany, stwarza dobre warunki dla wzrostu i rozwoju roślin. Tylko na prawidłowo przygotowanym stanowisku roślina uprawna jest w stanie pobrać składniki mineralne w odpowiedniej ilości, formie i proporcjach.

 

Niski odczyn gleby
= niska opłacalność produkcji

 

Pomimo ogromnej świadomości rolników uzyskiwanej na szkoleniach, pokazach, konferencjach wciąż popełniamy błędy agrotechniczne. Jednym z największych to brak uregulowanego odczynu gleby. W takich warunkach nie jest możliwe uzyskiwanie wysokich, stabilnych w latach plonów, pomimo poniesienia nakładów na zakup kwalifikowanego materiału siewnego, środków ochrony roślin, nawozów mineralnych.

Odczyn gleby, w skrócie pH, oznacza ilość kationów wodoru (H+) w roztworze glebowym. Gleby w zależności od odczynu można podzielić na:
bardzo kwaśne pH < 4,5
kwaśne pH 4,6-5,1
lekko kwaśne pH 5,2-6,5
obojętne pH 6,6-7,2
alkaliczne pH >7,3

Optymalnym, pożądanym przez większość gatunków roślin jest odczyn lekko kwaśny i obojętny. Rośliny, które nie tolerują niskiego odczynu gleby to: jęczmień, groch, lucerna, bobik, fasola, konopie, tytoń. Natomiast gatunki, które tolerują niski odczyn gleby to: owies, ziemniak, łubin żółty i seradela.

 

Skutki zakwaszenia gleb

 

Zakwaszenie gleby zakłóca funkcjonowanie agroekosystemu, zmniejsza się przyswajalność podstawowych składników pokarmowych niezbędnych dla rozwoju roślin. Brak uregulowanego odczynu gleby to słabszy rozwój systemu korzeniowego, a także wschody roślin, krzewienie itd. Na glebach o niskim odczynie:

azot – zostaje wypłukany poza zasięg systemu korzeniowego, który ze względu na obecność toksycznego glinu jest płytki i słabo rozwinięty,
fosfor – przechodzi w trudno rozpuszczalne w wodzie połączenia z glinem i żelazem, w takiej formie jest niedostępny dla roślin,
potas – w warunkach gleb kwaśnych niewielkie przekroczenie zapotrzebowania roślin na potas powoduje znaczący wzrost pobierania tego składnika. Jest to niekorzystne, szczególnie dla roślin paszowych – u zwierząt mogą wywołać tężyczkę pastwiskową,
magnez – na kwaśnych glebach jest niedostępny dla roślin,
molibden – uregulowanie odczynu podnosi przyswajalność tego pierwiastka,
pozostałe mikroskładniki (Fe, Mn, Cu, Zn) – ich dostępność maleje wraz ze wzrostem pH gleby, przechodzą w formy chemiczne niedostępne dla roślin.

 

Zakwaszenie może także zwiększać ruchliwość niebezpiecznych dla roślin i ludzi pierwiastków, głównie metali ciężkich, których nadmierna koncentracja dyskwalifikuje rośliny na cele konsumpcyjne. Ponadto w warunkach nieuregulowanego odczynu spada aktywności drobnoustrojów biorących udział w rozkładzie substancji organicznej. Następuje również osłabienie intensywności przebiegu procesu pobierania wolnego azotu z powietrza oraz składników pokarmowych z głębszych warstw gleby. Konsekwencją jest spadek żyzności gleby i pogorszenie jej jakości.

 

Co robić, aby utrzymać optymalny
odczyn gleby? – praktyczne rady…

 

Na zakwaszanie gleb uprawnych nie mamy wpływu, ponieważ jest to proces naturalny, niezależny od woli człowieka, ale…

1. Kontrola odczynu gleby powinna być prowadzona systematycznie, przynajmniej raz na 4 lata powinno się przeprowadzić analizę gleby np. w Stacji Chemiczno-Rolniczej.

2. Decyzję o wapnowaniu powinno się podjąć, gdy odczyn gleby spadnie o 0,5 jednostki poniżej optymalnego zakresu pH dla danej kategorii agronomicznej (tabela 1).

3. Określenie prawidłowej dawki wapna jest bardzo ważne (tabela 1). Zbyt małe dawki mogą okazać się nieefektywne, natomiast zbyt duże mogą spowodować przewapnowanie gleby. Wielkość dawki zależy od pH wyjściowego oraz kategorii agronomicznej gleby. Inne metody takie jak: ocena rozwoju roślin uprawnych czy występowanie roślin wskaźnikowych (np. skrzyp polny, bratek polny, szczaw polny) są mało wiarygodne.

4. W warunkach bardzo niskiego odczynu gleby jednorazowe stosowanie zbyt dużych w stosunku do potrzeb dawek wapna lub stosowanie wapna gwałtownie działającego (np. w formie tlenków) może powodować wiele negatywnych skutków ubocznych. Zaleca się wówczas stosowanie dawek obniżonych, a także coroczną kontrolę pH gleby.

5. Nawozy wapniowe powinno stosować się pod przedplon, po którym przyjdzie w zmianowaniu roślina najbardziej wymagająca pod względem odczynu gleby, np. gdy przedplonem dla rzepaku jest pszenica, to wapnowanie powinniśmy wykonać przed jej siewem.

6. Aby obliczyć dawkę nawozu wapniowego w masie towarowej należy znać wynik analizy gleby, jej kategorię agronomiczną oraz zawartość CaO (%) w nawozie.

Przykład:
Gleba lekka, pH 5,4
Wapno węglanowe 50% CaO
Zapotrzebowanie na wapno (tabela 1 i 2) – 1,5 t CaO/ha
Dawka nawozu 1,5:0,5 = 3,0 t/ha.

7. Wybór nawozu – nawóz typu węglanowego – CaCO3, MgCO3 (działa wolniej) lub tlenkowego – CaO, MgO (działa szybciej). Nawozy węglanowe stosujemy na wszystkie gleby, natomiast nawozy tlenkowe zalecane są przede wszystkim na gleby średnie i ciężkie. Nawozów tlenkowych nie zaleca się na gleby lekkie i bardzo lekkie, gdzie mogą spowodować więcej szkód niż korzyści.

8. W warunkach uregulowanego odczynu gleby do nawożenia przedsiewnego warto wybierać nawozy wieloskładnikowe wzbogacone w wapń np. Fosdar TM 40 Superfosfat wzbogacony z wapniem, Amofoska ® 4-12-12, Amofoska ® 4-10-28, Amofoska ® 4-12-20, Amofoska ® 4-16-18, Amofoska ® 5-10-25 z borem, Amofoska® CORN 4-10-22 zwiększa się wówczas wykorzystanie składników pokarmowych.

9. Termin stosowania nawozów wapniowych. Nie należy łączyć wapnowania z nawożeniem naturalnym (obornik, gnojowica), ani ze stosowaniem nawozów mineralnych zawierających formę amonową azotu oraz nawozów fosforowych (straty azotu w postaci ulatniającego się amoniaku i fosforu poprzez jego uwstecznianie do form nierozpuszczalnych w wodzie). Między tymi zabiegami wskazana jest przerwa, która powinna trwać przynajmniej przez 4-6 tygodni.

10. Wapno po zastosowaniu powinno być równomiernie wymieszane z glebą na całej głębokości warstwy ornej. Dlatego zaleca się wapnować pod podorywkę, która w połączeniu z późniejszą orką siewną lub przedzimową pozwala na spełnienie tego warunku.

Literatura u autorki
Agnieszka Krawczyk
OODR Łosiów