Dziedzictwo jako fundament budowania marki – przedsiębiorczość w rolnictwie na przykładzie Południowego Tyrolu

Południowy Tyrol to wyjątkowy region Włoch – kraina kontrastów i smaków. Położony na styku Alp i krajobrazów śródziemnomorskich, rozciąga się od dolin na wysokości ok. 500 metrów n.p.m. po górskie szczyty sięgające 3000 metrów. To właśnie ta rozpiętość wysokości, mikroklimatów i gleb sprawia, że rolnictwo Południowego Tyrolu jest niezwykle zróżnicowane.

W dolinach dominują winnice i sady jabłoniowe, na łagodnych zboczach – pastwiska i uprawy warzyw, a w rejonach górskich funkcjonują małe, często rodzinne gospodarstwa mleczne i hodowlane. Wspólnym mianownikiem dla wszystkich tych form działalności jest ogromny szacunek dla ziemi, tradycji i jakości. Rolnictwo tutaj nie jest jedynie produkcją – to element tożsamości regionu, jego kultury i dumy mieszkańców.

W dniach 19-22 października 2025 r. grupa rolników, serowarów, winiarzy, przetwórców, gospodarzy agroturystycznych, przedsiębiorców oraz doradców rolniczych z województwa opolskiego miała okazję poznać ten niezwykły region w ramach wyjazdu studyjnego pn. „Dziedzictwo jako fundament budowania marki – przedsiębiorczość w rolnictwie”, zorganizowanego przez Opolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Łosiowie w ramach planu operacyjnego na rok 2025, w ramach Planu działania Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich KSOW+.

Capriz GmbH – tyrolska serowarnia

Pierwszym punktem programu była wizyta w Capriz GmbH w miejscowości Vintl – wyjątkowym miejscu, które jest jednocześnie serowarnią rzemieślniczą, muzeum i centrum edukacyjnym. Już sam budynek robi wrażenie – nowoczesna bryła harmonijnie wpisuje się w alpejski krajobraz, a wewnątrz unosi się aromat dojrzewających serów z koziego mleka.

Uczestnicy poznali proces produkcji – od mleka, poprzez dojrzewanie, aż po degustację końcowego produktu. Każdy etap produkcji jest tu przejrzysty i zrozumiały dla odwiedzających. Capriz to przykład, jak z niewielkiej serowarni można stworzyć miejsce atrakcyjne dla turystów, połączyć edukację z promocją regionu i budować silną markę, opartą na autentyczności. Wielu uczestników zwracało uwagę, że w Polsce również rośnie zainteresowanie przetwórstwem mlecznym i sprzedażą bezpośrednią – Capriz pokazał, że warto dodać do tego element historii, emocji i doświadczenia klienta.

Metzgerei Steiner – tradycja wędzenia, która stała się marką

Kolejnym odwiedzonym miejscem był rodzinny zakład przetwórstwa mięsnego Metzgerei Steiner w miejscowości Rasen-Antholz. To firma z długimi tradycjami, specjalizująca się w produkcji słynnego południowotyrolskiego przysmaku zwanego speck, czyli delikatnie wędzonej i dojrzewającej szynki.

Właścicielka zaprezentowała proces produkcji, który łączy rzemiosło z nowoczesną technologią. Mięso pochodzi z lokalnych gospodarstw, a dojrzewanie odbywa się w naturalnych warunkach, w chłodnych piwnicach z kontrolowaną wilgotnością.

Uczestnicy mogli zobaczyć, jak ogromne znaczenie ma tu transparentność i kontrola pochodzenia surowca. Wizyta zakończyła się degustacją w sklepie firmowym z regionalnymi produktami, który jest przykładem skutecznego modelu „od pola do stołu”.

Pur Südtirol – sklep lokalnych smaków

W miasteczku Bruneck uczestnicy odwiedzili Pur Südtirol – Genussmarkt, czyli nowoczesny sklep poświęcony wyłącznie produktom z Południowego Tyrolu. Na półkach znaleźć można było ponad trzy tysiące artykułów – od serów, wędlin i win, po miody, soki, dżemy, zioła i kosmetyki.

Każdy produkt ma swoją historię i nazwisko producenta – to nie bezosobowa sprzedaż, lecz świadome wspieranie lokalnych gospodarstw. Pur Südtirol to doskonały przykład tego, jak można zintegrować drobnych rolników i przetwórców w jednym, silnym przedsięwzięciu handlowym. Uczestnicy zwracali uwagę na estetykę ekspozycji i filozofię sklepu – prostotę, czytelność i dbałość o detale.

Roter Hahn – marka, która chroni autentyczność

W Bolzano, w siedzibie IDM Südtirol uczestnicy wysłuchali wykładu przedstawiciela organizacji Roter Hahn (Czerwony Kogut). To marka stworzona przez Południowotyrolski Związek Rolników (Südtiroler Bauernbund), skupiająca ponad 1 600 gospodarstw oferujących produkty regionalne, wina, agroturystyki oraz restauracje działające w duchu lokalności.

Logo Roter Hahn jest synonimem jakości i zaufania. Aby gospodarstwo mogło posługiwać się tym znakiem, musi spełnić szereg restrykcyjnych wymogów:

• co najmniej 75% surowców użytych w produkcji musi pochodzić z własnego gospodarstwa,
• maksymalnie 25% można zakupić od innych rolników z regionu,
• wszystkie produkty są oceniane w tzw. ślepych degustacjach,
• działalność musi odbywać się w sposób zrównoważony, a produkty wytwarzane ręcznie i tradycyjnie.

Roter Hahn nie tylko certyfikuje, ale też promuje swoich członków – prowadzi stronę internetową, katalogi, kampanie marketingowe i wspólne wydarzenia. Dzięki temu mali rolnicy mogą być rozpoznawalni w całym regionie, nie tracąc swojej niezależności. Dla uczestników z Polski był to inspirujący przykład, jak stworzyć wspólną markę, która chroni autentyczność i jednocześnie wzmacnia pozycję lokalnych producentów.

NOI Techpark – nauka i innowacje w służbie rolnictwa

Kolejnym punktem programu była wizyta w NOI Techpark w Bolzano – nowoczesnym parku naukowo-technicznym powstałym w dawnych halach fabryki aluminium. To miejsce, w którym współpracują naukowcy, start-upy i przedsiębiorcy.

W parku działa dziś 70 laboratoriów i warsztatów prototypowych, 62 firmy i 25 start-upów, a całość skupia się wokół czterech obszarów: zielonej energii, zdrowia i żywności, automatyzacji oraz technologii cyfrowych.

NOI Techpark oferuje również inkubatory przedsiębiorczości, w ramach których młode firmy mogą wynająć przestrzeń biurową, laboratoria i warsztaty po preferencyjnej, niskiej cenie, uzyskując dostęp do infrastruktury technicznej, doradztwa oraz sieci kontaktów. To umożliwia rozwój innowacyjnych projektów w warunkach minimalizujących koszty początkowe i ryzyko biznesowe.

Dla uczestników wyjazdu szczególnie interesujące były projekty związane z przetwórstwem żywności w gospodarstwach oraz digitalizacją procesów w rolnictwie. To dowód, że także tradycyjne sektory – jak rolnictwo – chętnie korzystają z innowacji, nauki i współpracy z technologią.

 

Szlak Wina – smak, krajobraz i kultura

Ostatnie popołudnie poświęcone było Szlakowi Winnemu Południowego Tyrolu, gdzie od setek lat uprawia się winorośl. Krajobraz regionu tworzą tarasowe winnice, chronione przed wiatrami alpejskimi, z dużą ekspozycją na południowe słońce. To idealne warunki dla dojrzewania winogron – zarówno białych, jak i czerwonych.

Grupa podróżowała autokarem po Szlaku Winnym, a przewodniczką była mieszkanka tego regionu, która od lat zajmuje się edukacją turystyczną winiarstwa. Jej bogata wiedza o historii, tradycjach i specyfice lokalnych upraw sprawiła, że przejazd był okazją do fascynujących opowieści – o terroir, szczepach winorośli, klimacie i metodach upraw stosowanych w regionie od pokoleń.

Uczestnicy odwiedzili dwie winnice: Weingut Griesbauerhof oraz Kellerei St. Pauls Eppan. W Griesbauerhof mogli poznać codzienną pracę w winnicy: metody przycinania krzewów, pielęgnacji roślin i selektywnego zbioru winogron, tak aby uzyskać owoce najwyższej jakości. W Kellerei St. Pauls Eppan przedstawiono bogatą historię winnicy – jej początki sięgają XIX wieku, a przez lata zakład stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych producentów wina w Południowym Tyrolu. Winnica dysponuje nowoczesną infrastrukturą do przetwarzania i przechowywania wina: chłodnie fermentacyjne, długoterminowe piwnice leżakowe, systemy kontroli temperatury i wilgotności, a także przestrzenie do butelkowania i magazynowania. Dzięki temu wina zachowują najwyższą jakość i charakterystyczny smak typowy dla lokalnych szczepów.

Południowy Tyrol ma idealne warunki do winiarstwa: słońce, łagodny mikroklimat i gleby wapienne. Wina stąd – zarówno białe, jak i czerwone – cieszą się renomą na całym świecie. Degustacje pozwoliły uczestnikom nie tylko poznać lokalne szczepy, ale też zrozumieć, jak ważna jest spójność między miejscem pochodzenia, smakiem i intensywnością.

Wyjazd studyjny do Południowego Tyrolu był dla uczestników niezwykle inspirujący. Wszyscy podkreślali, że to region, w którym tradycja nie jest przeszkodą dla rozwoju, lecz jego fundamentem. Spotkania z przedsiębiorcami pokazały, że sukces tkwi w autentyczności, dbałości o szczegóły, w połączeniu jakości z doświadczeniem klienta, a także w odwadze do współpracy i wspólnego budowania marki.

Uczestnicy aktywnie brali udział w dyskusjach, zadawali pytania i wymieniali doświadczenia. Wielu z nich podkreślało, że wracają do Polski z nowymi pomysłami na rozwój – z przekonaniem, że dziedzictwo to najlepszy fundament przedsiębiorczości.