Palenie gałęzi i liści, wypalanie traw

Palenie gałęzi i liści, wypalanie traw nawet na własnej posesji, może skończyć się poniesieniem odpowiedzialności wykroczeniowej, karnej i cywilnej. Zakaz ten obowiązuje nie tylko w miastach, ale też na wsiach i działkach rekreacyjnych.

Przepisy regulujące spalanie odpadów zielonych

W polskim prawie spalanie gałęzi i innych odpadów zielonych reguluje kilka aktów prawnych, tj. ustawa o odpadach, ustawa o ochronie przyrody, przepisy lokalne (uchwały, regulaminy gmin). Odpady zielone (gałęzie, liście, skoszona trawa) co do zasady należy przekazać do PSZOK (Punkt Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych), kompostować na własnej działce, wykorzystać w inny dopuszczalny sposób (np. zrębki jako ściółka) itp. Regulaminy utrzymania czystości i porządku w gminach często wskazują, że odpady zielone należy kompostować lub oddawać w systemie gminnym – bez możliwości spalania na posesji. Należy w tym zakresie zapoznać się lokalnie z tymi przepisami obowiązującymi w gminie.

Ustawa o odpadach

Jeśli chodzi o uregulowania ogólnie obowiązujące, to w ustawie z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, w art. 30 ust. 1 określono, że zakazuje się przetwarzania odpadów poza instalacjami lub urządzeniami, co w praktyce oznacza tyle, że nie wolno na działce spalać odpadów roślinnych, ale można je samodzielnie kompostować. Zgodnie z art. 31 ust. 7 tej ustawy, dopuszcza się spalanie zgromadzonych pozostałości roślinnych poza instalacjami i urządzeniami, tylko w przypadku kiedy gmina nie odbiera odpadów biodegradowalnych. Zgodnie z art. 191 ustawy o odpadach, za naruszenie nakazu termicznego przekształcania odpadów w spalarni odpadów, podlega się karze aresztu albo grzywny.

Zakaz wypalania traw i nieużytków

Co do wypalania traw, nieużytków należy wspomnieć, że zgodnie z art. 124 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, zabrania się wypalania łąk, pastwisk, nieużytków, rowów, pasów przydrożnych, szlaków kolejowych oraz trzcinowisk i szuwarów. To uregulowanie jest uzupełnieniem postanowienia art. 30 ust. 3 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach, który stanowi, że w lasach oraz na terenach śródleśnych, jak również w odległości do 100 m od granicy lasu zabrania się działań i czynności mogących wywołać niebezpieczeństwo, a w szczególności: rozniecania ognia poza miejscami wyznaczonymi do tego celu przez właściciela lasu lub nadleśniczego, korzystania z otwartego płomienia, wypalania wierzchniej warstwy gleby i pozostałości roślinnych.

Także w § 43 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów określono, że wypalanie słomy i pozostałości roślinnych na polach jest zabronione.

Odpowiedzialność wykroczeniowa i karna

Za naruszenie zakazów i nakazów wynikających z obowiązujących przepisów grozi odpowiedzialność wykroczeniowa, a w niektórych przypadkach karna na podstawie szeregu różnych przepisów. Zgodnie z art. 82 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, kto dokonuje czynności, które mogą spowodować pożar, jego rozprzestrzenianie się, utrudnienie prowadzenia się działania ratowniczego lub ewakuacji (…) podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany. W art. 82 § 4 Kodeksu wykroczeń wskazano, że kto wypala trawy, słomę lub pozostałości roślinne na polach w odległości mniejszej niż 100 m od zabudowań, lasów, zboża na pniu i miejsc ustawienia stert lub stogów bądź w sposób powodujący zakłócenia w ruchu drogowym, a także bez zapewnienia stałego nadzoru miejsca wypalania, podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany.

Jeśli wypalanie traw, gałęzi itp. spowoduje pożar lub stworzy bezpośrednie niebezpieczeństwo dla ludzi, zwierząt czy roślinności, wtedy ten czyn traktowany jest jako przestępstwo. W takiej sytuacji sprawca może odpowiadać za popełnienie przestępstw określonych np. w art. 163 § 1, art. 164 § 1, art. 181 § 1 Kodeksu karnego z odpowiedzialnością w postaci kary pozbawienia wolności do lat 10.

Odpowiedzialność cywilna

Jeśli chodzi o reżim odpowiedzialności cywilnej, należy mieć na uwadze normę art. 144 Kodeksu cywilnego, która nakazuje powstrzymanie się od działań, które mogłyby zakłócać korzystanie z nieruchomości sąsiednich, co obejmuje uciążliwości związane z dymem ze spalania. Przeciwko osobie, która dopuściła się naruszenia, przysługuje roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem, o zaniechanie naruszeń oraz prawo domagania się przyznania odpowiedniego odszkodowania.

Konsekwencje dla dopłat ARiMR

Warto też przypomnieć, że proceder związany z wypalaniem traw, pozostałości itp. może skutkować cofnięciem dopłat wypłacanych przez ARiMR. Zakaz wypalania gruntów rolnych jest jednym z warunków, których rolnicy zobligowani są przestrzegać, aby móc ubiegać się o płatności bezpośrednie oraz płatności obszarowe w ramach PROW 2014-2020. W przypadku jego złamania ARiMR może nałożyć na rolnika karę finansową zmniejszającą wszystkie otrzymywane przez niego płatności. Jeszcze wyższe sankcje przewidziane są dla tych, którzy świadomie wypalają grunty. Agencja może również pozbawić rolnika całej kwoty płatności bezpośrednich za dany rok, jeśli stwierdzone zostanie uporczywe wypalanie przez niego traw.

Aspekt przyrodniczy

Należy też mieć na uwadze aspekt przyrodniczy. W wyniku wypalania traw i nieużytków rolnych dochodzi do wyginięcia największych sprzymierzeńców rolnika sprzyjających jakości i żyzności gleby oraz bioróżnorodności takich jak: dżdżownice, które spulchniają glebę i poprawiają jej strukturę, biedronki zjadające mszyce, czy mrówki żywiące się szkodliwymi dla upraw owadami oraz wszelkie owady zapylające kwiaty. O takich okolicznościach przyrodniczych też należy pamiętać.

Janusz Szot

Radca prawny

Zdjęcie: canva.com