Z początkiem 2025 roku unijny system FADN (Farm Accountancy Data Network), służący do zbierania danych rachunkowych z gospodarstw rolnych, został przekształcony w FSDN (Farm Sustainability Data Network) – Sieć Danych dotyczących Zrównoważonego Rozwoju Gospodarstw Rolnych.
Współczesne rolnictwo w coraz większym stopniu bazuje na różnorodnych danych: ekonomicznych, środowiskowych oraz technologicznych. Odpowiedzią na te potrzeby jest rozwój Polskiego FSDN. Ma on charakter ogólnoeuropejskiego badania, w ramach którego co roku zbierane są dane z gospodarstw rolnych. System bazuje na doświadczeniach FADN, który od ponad 60 lat dostarcza unikalnych danych mikroekonomicznych. Próba badawcza obejmuje około 80 tysięcy gospodarstw, co pozwala na reprezentowanie blisko 3,7 miliona gospodarstw oraz około 90% produkcji rolnej w Unii Europejskiej.
W porównaniu do swojego poprzednika, FSDN znacząco poszerza zakres analiz. Oprócz oceny wyników produkcyjnych i ekonomicznych umożliwia również monitorowanie wpływu działalności rolniczej na środowisko oraz uwzględnia kwestie społeczne. Takie podejście pozwala lepiej ocenić poziom zrównoważenia rolnictwa oraz skuteczniej odpowiadać na wyzwania stojące przed sektorem.
Istotną funkcją FSDN jest wsparcie procesu tworzenia, monitorowania i oceny Wspólnej Polityki Rolnej. Dane pozyskiwane w ramach systemu wykorzystywane są do analiz oraz wspierania rozwoju sektora rolnego zarówno na poziomie krajowym, jak i całej Unii Europejskiej. Obejmują one nie tylko aspekty ekonomiczne, ale również środowiskowe i społeczne, co pozwala na bardziej kompleksowe spojrzenie na funkcjonowanie rolnictwa.
Uczestnictwo w systemie:
Rozwój systemu następował stopniowo wraz z rozszerzaniem się Unii Europejskiej. Początkowo obejmował on jedynie sześć państw założycielskich, natomiast obecnie funkcjonuje we wszystkich 27 krajach członkowskich Unii i obejmuje ponad 70 tysięcy gospodarstw rolnych.
Za wdrażanie i funkcjonowanie systemu w poszczególnych państwach odpowiadają tzw. Agencje Łącznikowe. W Polsce rolę tę pełni Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, natomiast zbieranie danych realizowane jest przy współpracy z wojewódzkimi ośrodkami doradztwa rolniczego.
Gromadzenie danych:
Zakres zbieranych informacji ulega stopniowemu rozszerzeniu. W ramach wcześniejszego systemu FADN koncentrowano się głównie na danych produkcyjnych i ekonomicznych, takich jak powierzchnia upraw, liczba zwierząt, wartość majątku czy koszty działalności.
Od 2025 roku wprowadzono dodatkowo zbieranie danych środowiskowych i społecznych. Obecnie FSDN obejmuje m.in. informacje dotyczące praktyk rolniczych, sposobów zarządzania gospodarstwem, wykorzystania nawozów naturalnych, zużycia wody i energii oraz relacji z rynkiem.
W kolejnych latach planowane jest dalsze rozszerzenie zakresu danych o informacje związane ze stosowaniem środków ochrony roślin (w tym ilości substancji aktywnych) oraz wykorzystaniem środków przeciwdrobnoustrojowych.
Kluczowe założenia systemu FSDN:
- Uczestnictwo rolników w systemie jest dobrowolne, a państwa członkowskie wprowadzają mechanizmy zachęcające do udziału.
- Zebrane dane nie są wykorzystywane do celów kontrolnych ani podatkowych.
- System obejmuje trzy obszary zrównoważonego rozwoju: ekonomiczny, środowiskowy i społeczny.
- Obowiązuje zasada „zbierz raz, wykorzystuj wielokrotnie”, co ogranicza obciążenia administracyjne.
- Wdrażanie i funkcjonowanie systemu jest wspierane przez Komisję Europejską, w tym również finansowo.
Podstawowe, obowiązujące przepisy prawne Wspólnoty regulujące funkcjonowanie FSDN:
Rozporządzenie Rady (WE) nr 1217/2009 z dnia 30 listopada 2009 r.
ustanawiające sieć zbierania danych rachunkowych o dochodach i działalności gospodarczej gospodarstw rolnych we Wspólnocie Europejskiej. Rozporządzenie obejmuje zmiany wprowadzone Rozporządzeniem (UE) 2023/2674 w zakresie przekształcenia sieci zbierania danych rachunkowych gospodarstw rolnych (FADN) w sieć danych dotyczących poziomu zrównoważenia gospodarstw rolnych (FSDN).
Rozporządzenie Delegowane Komisji (UE) nr 2024/1417 z dnia 13 marca 2024 uzupełniające rozporządzenie Rady (WE) nr 1217/2009 ustanawiające sieć danych dotyczących poziomu zrównoważenia gospodarstw rolnych o przepisy dotyczące corocznego określania dochodów, przeprowadzania analizy zrównoważenia gospodarstw i dostępu do danych do celów badawczych, oraz uchylające rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 1198/2014.
Rozporządzenie Wykonawcze Komisji (UE) nr 2024/2746 z dnia 25 października 2024 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1217/2009 ustanawiającego sieć danych dotyczących poziomu zrównoważenia gospodarstw rolnych i uchylające rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2015/220.
Szczegółowe informacje, materiały oraz produkty dotyczące Polskiego FSDN można uzyskać na stronie:
