Woda, łąki i torfowiska – opolscy rolnicy poznawali przyrodnicze bogactwo Podlasia

W dniach 6–9 października 2026 r. 40 rolników, przedstawicieli administracji publicznej i doradców rolniczych z województwa opolskiego wzięło udział w krajowym wyjeździe studyjnym na Podlasie, zorganizowanym przez Opolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Łosiowie pod nazwą „Woda i krajobraz w rolnictwie wobec zmian klimatu” w ramach Planu Działania Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich KSOW+ na rok 2026. Celem wyjazdu było poszerzenie wiedzy uczestników na temat racjonalnego gospodarowania wodą, poznanie praktycznych sposobów zatrzymywania jej w krajobrazie rolniczym oraz wymiana doświadczeń dotyczących łączenia produkcji rolnej z ochroną przyrody.
Podlasie okazało się doskonałym miejscem do rozmów o tych zagadnieniach. Rozległe łąki, doliny rzeczne, torfowiska i obszary bagienne tworzą tu krajobraz, w którym woda odgrywa szczególnie ważną rolę. To właśnie w takich warunkach można najlepiej zobaczyć, jak sposób gospodarowania gruntami wpływa na stan gleby, dostępność wody i przyrodnicze bogactwo regionu.
Woda w gospodarstwie – od teorii do praktyki
Pierwsza część wyjazdu upłynęła pod znakiem wykładów i warsztatów prowadzonych przez dr. Michała Korniluka. Uczestnicy rozmawiali o obiegu wody w przyrodzie, zasobach wodnych Polski, zmianach klimatu i ich wpływie na rolnictwo. Omówiono również różne rodzaje suszy, klimatyczny bilans wodny oraz dobre praktyki, które mogą pomóc gospodarstwom lepiej radzić sobie z niedoborem wody.
Szczególną uwagę poświęcono temu, jak zatrzymywać wodę w glebie i dlaczego ochrona bioróżnorodności może wspierać odporność rolnictwa na zmieniające się warunki pogodowe. Uczestnicy mogli spojrzeć na wodę nie tylko jako na zasób niezbędny do produkcji rolnej, ale również jako element całego krajobrazu, od którego zależy kondycja gleb i funkcjonowanie lokalnych ekosystemów.
Jednym z tematów, który wzbudził szczególnie duże zainteresowanie, była norma GAEC 2, dotycząca ochrony gleb podmokłych i torfowisk, a także zagadnienie ponownego nawadniania torfowisk w kontekście produkcji rolnej i ochrony przyrody. Rozmawiano również o rozporządzeniu w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych (NRL). Nie zabrakło pytań i obaw ze strony rolników, zwłaszcza dotyczących możliwości zalewania gruntów oraz wpływu nowych wymagań na codzienne funkcjonowanie gospodarstw. To zrozumiałe, że zmiany związane z gospodarowaniem wodą budzą niepewność, szczególnie wtedy, gdy dotyczą gruntów wykorzystywanych do produkcji.
Wyjaśnienia dr. Michała Korniluka pomogły rozwiać te obawy i lepiej zrozumieć omawiane przepisy. Dyskusja pokazała, jak ważne jest rzetelne wyjaśnianie wymagań oraz poznanie dostępnych rozwiązań, zanim podejmie się decyzje dotyczące własnych gruntów.
Uczestnicy przyjrzeli się także przepisom Prawa wodnego, zasadom utrzymania rowów melioracyjnych oraz obowiązkom właścicieli i osób zarządzających urządzeniami wodnymi. Istotnym zagadnieniem było to, że melioracja powinna oznaczać dziś nie tylko odprowadzanie wody, ale również pomagać w jej zatrzymywaniu.
Jak zatrzymać wodę na łące? Liczą się proste rozwiązania
Podczas warsztatów uczestnicy poznali narzędzia, które pomagają planować działania związane z retencją wody. Omówiono między innymi możliwości wykorzystania Hydroportalu, Geoportalu, Geoportalu 2 i Geoserwisu. Takie narzędzia mogą być pomocne przy analizie terenu, rozpoznawaniu warunków wodnych i planowaniu działań na gruntach rolnych.
Jednak najcenniejsze okazały się zajęcia terenowe, podczas których można było zobaczyć, jak omawiane rozwiązania sprawdzają się w praktyce.
Na podlaskich łąkach uczestnicy oglądali zarówno rozwiązania techniczne, jak i najprostsze, a zarazem najtańsze zastawki służące do ograniczania odpływu wody rowami melioracyjnymi. Zapoznali się również z przykładami urządzeń niesprawnych i wyremontowanych, wypłyconych rowów oraz progów pomagających spowalniać odpływ wody.
Okazało się, że zwiększanie retencji nie zawsze wymaga kosztownych inwestycji. W niektórych sytuacjach odpowiednio dobrane, proste rozwiązanie może pomóc dłużej zatrzymać wodę na łące, ograniczyć jej odpływ i poprawić warunki wilgotnościowe gleby.
Podlasie – kraina łąk, torfowisk i bogatej przyrody
Wyjazd studyjny był nie tylko okazją do zdobywania wiedzy, ale również do poznania wyjątkowego krajobrazu Podlasia. Pierwszym ważnym punktem zajęć terenowych była Dolina Górnej Narwi, gdzie uczestnicy odwiedzili miejscowości Trześcianka i Puchły, położone na obszarze znanym z charakterystycznej drewnianej architektury i bogatego dziedzictwa kulturowego.
Kraina Otwartych Okiennic, rozległe łąki i dolina Narwi pokazały, jak silnie przyroda i tradycyjny sposób użytkowania ziemi kształtują tożsamość regionu. Uczestnicy mieli również okazję do przyjrzenia się znaczeniu otwartych przestrzeni łąkowych dla zachowania różnorodności biologicznej.
W porównaniu z wieloma terenami województwa opolskiego uwagę zwracała skala występowania łąk i trwałych użytków zielonych. Na Podlasiu rozległe powierzchnie takich gruntów są ważnym elementem krajobrazu i podstawą produkcji pasz. Ich użytkowanie bywa przy tym bardzo intensywne – w sprzyjających warunkach na niektórych łąkach wykonuje się nawet pięć pokosów w sezonie. Pokazało to uczestnikom, że łąki mogą pełnić jednocześnie funkcję produkcyjną i przyrodniczą, choć pogodzenie tych dwóch zadań wymaga odpowiedniego gospodarowania.
Pierwsze spotkanie z bagnem – woda, którą można poczuć pod stopami
Szczególnym doświadczeniem była wizyta w rezerwacie Gorbacz. Dla wielu uczestników była to pierwsza okazja, aby wejść na teren bagienny i na własnych nogach poczuć, jak pracuje podmokłe, niestabilne podłoże.
Wizyta pozwoliła lepiej zrozumieć, że bagna i torfowiska nie są nieużytkami pozbawionymi znaczenia, lecz cennymi ekosystemami pełniącymi istotne funkcje przyrodnicze i klimatyczne. Pomagają zatrzymywać wodę w krajobrazie, ograniczając skutki suszy, stanowią siedliska wielu cennych gatunków roślin i zwierząt oraz odgrywają ważną rolę w łagodzeniu zmian klimatu. Torfowiska magazynują bowiem ogromne ilości węgla, który przez setki, a nawet tysiące lat gromadził się w torfie. Gdy torfowisko zostaje nadmiernie odwodnione, torf zaczyna wysychać i ulegać degradacji. W wyniku kontaktu z tlenem zawarta w nim materia organiczna rozkłada się, uwalniając do atmosfery dwutlenek węgla (CO₂). Proces ten prowadzi do utraty cennych zasobów węgla, a jednocześnie przyczynia się do pogłębiania zmian klimatu. Dlatego ochrona mokradeł i torfowisk, a także przywracanie ich naturalnych stosunków wodnych, mają kluczowe znaczenie nie tylko dla zachowania bioróżnorodności i zasobów wodnych, lecz także dla ograniczania emisji gazów cieplarnianych.
Niecka Gródecko-Michałowska – rolnictwo i ochrona przyrody w praktyce
Kolejnym etapem wyjazdu była Niecka Gródecko-Michałowska, położona na obszarze Natura 2000 Puszcza Knyszyńska. To właśnie tutaj uczestnicy mogli przyjrzeć się z bliska zależnościom między poziomem wody, stanem gleb torfowych i sposobem użytkowania łąk.
Szczególnie interesujące było zapoznanie się z różnymi rodzajami urządzeń służących do regulowania odpływu wody. Uczestnicy mogli zobaczyć zastawki wymagające naprawy, urządzenia po remoncie, progi hamujące odpływ oraz proste i tanie zastawki, w których możliwa jest regulacja poziomu wody. Wykonano również proste badania terenowe, między innymi pomiary pH i przewodności elektrycznej gleby oraz badanie profili glebowych przy użyciu świdra. Pozwoliło to lepiej poznać stan gleb torfowych i procesy zachodzące w nich pod wpływem zmian wilgotności.
Podczas wizyt w gospodarstwach rolnych Fundacji Ochrony Przyrody NATURA, Polskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków oraz rolników indywidualnych uczestnicy mogli zobaczyć różne podejścia do gospodarowania na terenach cennych przyrodniczo. Rozmowy dotyczyły między innymi kosztów zwiększania retencji, formalności związanych z wykonaniem odpowiednich urządzeń oraz spodziewanych efektów dla gospodarstw o różnym poziomie intensywności produkcji.
Wnioski z tych obserwacji były ważne także z punktu widzenia rolników z Opolszczyzny. Pokazały, że sposób gospodarowania wodą należy dostosować do lokalnych warunków, rodzaju gleby, sposobu użytkowania gruntu i potrzeb danego gospodarstwa. Nie ma jednego rozwiązania, które sprawdzi się wszędzie, ale są metody, które warto poznać i rozważyć we własnej praktyce.
Woda jako inwestycja w przyszłość gospodarstwa
Cztery dni spędzone na Podlasiu pozwoliły uczestnikom spojrzeć na gospodarkę wodną z wielu perspektyw. Wyjazd był również okazją do wymiany doświadczeń między rolnikami i przedstawicielami administracji publicznej. Takie spotkania pomagają lepiej rozumieć wzajemne potrzeby, a także szukać rozwiązań, które będą korzystne zarówno dla gospodarstw, jak i dla środowiska.
Podlasie pokazało, żewoda jest zasobem, o który warto świadomie dbać – z korzyścią dla gospodarstwa, gleby i całego krajobrazu.








